Hỏi đáp Triết học (180) – Tại sao Bernardo Telesio được F.Bacon gọi là “người khởi đầu của thời hiện đại”?

Bernardo Telesio (1509-1588) đã nghiên cứu Triết học, Vật lý và Toán học ở Đại học Padua. Ngài nhận bằng tiến sĩ năm 26 tuổi. Những hoạt động sư phạm của ngài về sau bao gồm những cuộc đối thoại với những người bạn dưới sự bảo trợ của gia tộc Carafa ở Naples. Sau đó, ngài được Đức Giáo Hoàng Gregory XIII (1502-1585) mời tới Rome. Công trình chính của B.Telesio là On the Nature of Things According to their Principles.

(Tượng của Benardo Telesio tại Cosenza, Italia – ảnh st từ Internet)

Sáng kiến của B.Telesio là đề xuất rằng, hiểu biết về tự nhiên được dựa trên thông tin giác quan về vật chất và những ảnh hưởng của hơi nóng và lạnh. Vì sự nhấn mạnh vào thông tin cảm giác này mà Telesio được cho là đặt cơ sở cho những ý tưởng chính xác hơn về nghiên cứu khoa học vốn ngay sau đó được áp dụng trong công trình của Francis Bacon (1561-1626) và Galileo Galilei (1564-1642). Tuy nhiên, những học thuyết riêng của B.Telesio về những hoạt động của tự nhiên lại không đi ra khỏi những viễn tượng của phái Tân-Plato.

Theo B.Telesio, hơi nóng, mà bầu trời làm biểu trưng là nguồn của sự sống và nguyên nhân của những chức năng sinh học. Lạnh được biểu trưng bởi Trái đất và nó đối lại với hơi nóng. Nóng cũng phát sinh “tinh thần”, vốn trong động vật và con người được đặt ở bộ não, vì mục đích của việc dự liệu trước và lãnh nhận thông tin cảm giác. Con người cũng có một anima supperaddita, hay là tâm trí vốn được Thiên Chúa tạo dựng và biểu tỏ bởi cả tinh thần và thân xác. Mọi hữu thể đều có một khát vọng hoặc sự thúc đẩy hướng tới sự tự bảo tồn vốn ở nơi con người bao gồm một mục đích của sự sống đời đời.

Nguồn: Naomi Zack, Ph.D., The Handy Philosophy Answer Book (Visible Ink Press, 2010), 81.